ನಾವು ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಏನಾದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಬೇಕೆಂದರೆ ಮೊದಲು ಹುಡುಕುವುದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾವನ್ನು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಉಚಿತ, ಬರೆಯುವವರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು, ಮತ್ತು ಓದುವವರು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು. ಆದರೆ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ 'ಉಚಿತ' ಎನ್ನುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್' (Wikimedia Foundation), ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಟೆಕ್ ದೈತ್ಯರಾದ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಮೆಟಾ (ಫೇಸ್ಬುಕ್) ಮತ್ತು ಅಮೆಜಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆದಿದೆ.
ಏನಿದು ಒಪ್ಪಂದ? ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?: ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಗೂಗಲ್ ಆಗಿರಲಿ, ಓಪನ್ ಎಐ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಮೆಜಾನ್ ಆಗಿರಲಿ, ತಮ್ಮ ಎಐ ಮಾಡೆಲ್ಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಸ್ಕ್ರೇಪಿಂಗ್ (Scraping) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅನುಮತಿ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಎಐಗೆ ಉಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ, ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಎಐ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಲದು, ಅದು ವೇಗವಾಗಿ, ನಿಖರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ (Structured Data) ಬೇಕಿದೆ. ಈ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ 'ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್' (Wikimedia Enterprise) ಎಂಬ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಈಗ ಆಗಿರುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಮೆಟಾ ಮತ್ತು ಅಮೆಜಾನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಿವೆ.
ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಏನು ಲಾಭ?: ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರಾದ ನಾವು ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗೆ ಹೋಗಿ ಓದುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಎಐ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಲೇಖನಗಳ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿ ತೀರಿಕೊಂಡರೆ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅದು ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿ ಎಐಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದರೆ ಸ್ಕ್ರೇಪಿಂಗ್ ಸಾಲದು. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್ ಮೂಲಕ, ಈ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೀನ್ ಆದ, ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಿದ ಡೇಟಾ ಫೀಡ್ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರ ಸರ್ವರ್ಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಐ ಹ್ಯಾಲ್ಯುಸಿನೇಷನ್ (ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು) ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಇದರಿಂದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮಾರಾಟವಾದಂತಾಯಿತೇ? ಇದು ಅನೇಕರ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆದರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಠಿಣ ಷರತ್ತುಗಳಿವೆ:
ಒಂದು, ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (Editorial Independence): ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಅಥವಾ ಅಮೆಜಾನ್ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಅವರು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಏನು ಬರೆಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಏನನ್ನು ಅಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಲೇಖನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಮುದಾಯದ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಎರಡು, ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶ: ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಡಿತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೂರು, ಮೂಲಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ (Attribution): ಈ ಎಐಗಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ, ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಮೂಲವನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಣದ ವಿನಿಯೋಗ ಹೇಗೆ?: ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಜಾಹೀರಾತು ರಹಿತ ವೆಬ್ಸೈಟ್. ಅದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ನಿಮ್ಮ-ನನ್ನಂತಹವರು ನೀಡುವ ದೇಣಿಗೆಯಿಂದ. ಆದರೆ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಬೆಳೆದಂತೆ, ಸರ್ವರ್ಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿದೆ. ಟೆಕ್ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಬರುವ ಈ ಹಣವು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಹಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಲ್ಲದ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು) ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಫೌಂಡೇಶನ್ ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಜ್ಞಾನದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ.
ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯದ ನಡೆ: ಇದೊಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಂಪನಿಗಳು (Big Tech) ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಡಾಲರ್ ಲಾಭ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಾಸನ್ನೂ ನೀಡದಿರುವುದು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಲ್ಲ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ನಿರ್ಧಾರ, ಎಐ ಯುಗದಲ್ಲಿ 'ಡೇಟಾ ಡಿಗ್ನಿಟಿ' (ಮಾಹಿತಿಯ ಘನತೆ) ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.
ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಣ್ಣ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ಗಳಿಗೂ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ರೆಡ್ಡಿಟ್ ನಂತರ ಈಗ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಕೂಡ ಎಐ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ರಾಯಲ್ಟಿ ಕೇಳಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಗರ್ಗಳು ಅಥವಾ ಯೂಟ್ಯೂಬರ್ಗಳ ಕಂಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಎಐ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅವರಿಗೂ ಪಾಲು ಸಿಗುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇದು ನಾಂದಿ ಹಾಡಬಹುದು. ಜ್ಞಾನ ಉಚಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಆದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಣ ಬೇಕು. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಈ ಹೊಸ ನಡೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ.
ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್, ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ.
