ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್
ಭೇಡ್ತಿ - ಅಘನಾಶಿನಿ — ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ನದಿ ಏನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ?
| ನಾಗರಾಜ ವೈದ್ಯ
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆರಳು ಹರಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಬೇಗನೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಜಲಾಶಯ, ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಅಥವಾ ನೀರು ತಿರುಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಶರಾವತಿಗೆ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ, ಕಾಳಿಗೆ ಸುಪಾ, ಕದ್ರಾ, ಕೊಡಸಳ್ಳಿ. ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈ ಗುರುತು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ—ಬೇಡ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಘನಾಶಿನಿ. ಅಘನಾಶಿನಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಭಾಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಕುಮಟಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ನದಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಸುಮಾರು 117ರಿಂದ 128 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ವರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನೂ ಸುಮಾರು 1,449 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
ನದಿಯ ಉದ್ದದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಕಿಯಲ್ಲೇ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುವಾಗ ಯಾವ ದತ್ತಾಂಶ, ಯಾವ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಅಳತೆ ವಿಧಾನ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ತಿರುವಿನಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಘನಾಶಿನಿಯ ವಿಶೇಷತೆ ಅದರ ಉದ್ದದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರವೆಂದು ನೋಡಿದರೆ ಈ ನದಿಯ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದರೆ ನದಿ ತನ್ನ ಸಹಜ ಹರಿವಿನ ಏರಿಳಿತ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಹೂಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶ, ಜಲಚರಗಳ ಚಲನೆ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಇನ್ನೂ ತನ್ನದೇ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು.
ಮುಕ್ತ ನದಿ ಎಂದರೆ ಏನು?
“ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಏರಿಳಿತಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೂಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಸಾಗುವುದು, ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಇರುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರ ಭಾಗ.
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿನ ಎಲೆಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ಗಳು, ಕೆಸರು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ನಿರಂತರ ಹರಿವಿನಿಂದಲೇ ಪೋಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ನದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಋತುಚಕ್ರ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರು. ಈ ಏರಿಳಿತವೇ ನದಿಯ ಸಹಜ ಲಯ. ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯ ಅಥವಾ ನೀರು ತಿರುವು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಲಯವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹೂಳಿನ ಸಾಗಣೆ, ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ, ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸ್ಥಿತಿ, ಅಳಿವೆಯ ಲವಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ, ಮಳೆ, ಹರಿವಿನ ಅವಧಿ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. Appraisal of Environmental Health and Ecohydrology of Free-Flowing Aghanashini River ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನವು ಮುಕ್ತ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ, ಮಣ್ಣು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹರಿವಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.
ಅಘನಾಶಿನಿ ಏನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ?
ಮೊದಲನೆಯದು ಸಹಜ ಜಲಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ನಗರೀಕರಣದ ಒತ್ತಡ ಇನ್ನೂ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಅಘನಾಶಿನಿ ಕಣಿವೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಉತ್ತಮ ಪರಿಸರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅಘನಾಶಿನಿಯನ್ನು “ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನದಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತಹ ಸರಳ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ, ಅದರ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನೀರಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಒತ್ತಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ.
ಎರಡನೆಯದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ.
ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ನದಿಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 37 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಬೇಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 33 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಅಘನಾಶಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿ ಮೂರು ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಈ ನದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದದ್ದು ಎಂದಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪ್ರಮಾಣ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಒಂದು ಅಂಕಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸುಲಭ; ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಕೆಲಸ. ಅಘನಾಶಿನಿ ಮತ್ತು ಬೇಡ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಅರಣ್ಯ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವೂ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೂರನೆಯದು ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಅಳಿವೆ.
ನದಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಹೊಸ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ಗಳು, ಕೆಸರು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳು, ಮೀನುಗಳ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ.
ಈ ಅಳಿವೆ ಕೇವಲ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ, ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಹಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಘನಾಶಿನಿ ಅಳಿವೆ ಸುಮಾರು 6,000ರಿಂದ 7,500 ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ಅಂದರೆ ನದಿಯ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ನೀರು ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೀನುಗಾರನ ಬಲೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ರೈತನ ಗದ್ದೆಯವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ನಿಂದ ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳವರೆಗೆ—ನದಿಯ ಹರಿವು ಹಲವು ಬದುಕುಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಗಜನಿ: ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ನದಿಯ ಜೊತೆ ಬದುಕುವ ಸ್ಥಳೀಯ ತಂತ್ರ
ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಮರೆತರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅರ್ಧ ಇತಿಹಾಸವೇ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ—ಗಜನಿ. ಅಳಿವೆ ಪ್ರದೇಶದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರು ಮಣ್ಣಿನ ಏರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಗಜನಿ. ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತ, ಮಳೆನೀರು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಹರಿವು—ಈ ಮೂರರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಇದು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶ, ನೀರಿನ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಋತುಮಾನವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಕೃಷಿ ಜ್ಞಾನ. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ—ಒಂದೇ ಅಳಿವೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಅಘನಾಶಿನಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ನದಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಲು ಕಲಿತಿರುವ ಜನರೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗ. ನದಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬದಲು, ಅದರ ಏರಿಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ರಾಮ್ಸಾರ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
2024ರಲ್ಲಿ ಅಘನಾಶಿನಿ ಅಳಿವೆಯನ್ನು ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮ್ಸಾರ್ ತಾಣದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸುಮಾರು 4.8 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ಆದರೆ ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳಿವೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆ 4.8 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ರಾಮ್ಸಾರ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಲ್ಲ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಜಲಭೂಮಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಅರ್ಥ. ನದಿ, ಅಳಿವೆ, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್, ಕೆಸರು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ—ಇವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಳಿವೆಯ ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೂ ಪಾತ್ರವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತದಿಂದ ಉಪ್ಪುನೀರು ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಲವಣಾಂಶದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಅಳಿವೆಯ ಹಲವು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ನದಿಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ “ಎಷ್ಟು ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. “ಆ ಕಡಿತ ಯಾವ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಎಷ್ಟು ದಿನ ಮುಂದುವರಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಯ ಯಾವ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಬಿತ್ತು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಲೆಕ್ಕ
ಅಘನಾಶಿನಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬೇಡ್ತಿ. ಅಳಿವೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾವಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ನದಿಯೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಕರಾವಳಿಯತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಅದರ ಅಳಿವೆ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆಯ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ 1,741 ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಲ್ಲ; ಬೇಡ್ತಿ ಕಣಿವೆಯ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಸಸ್ಯವೈವಿಧ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸುಮಾರು 420 ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ವಿಶಾಲ ಕಣಿವೆಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ನೋಡಬೇಕು.
ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿಗಳ ನಿಖರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ. ಒಂದು ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದಾಗ, ನದಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಲೆಕ್ಕದಿಂದ ಮುಗಿಸಬಹುದೇ?
ಇದು ಅಘನಾಶಿನಿ ಮತ್ತು ಬೇಡ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನದಿ ಕೇವಲ ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಕಾಲುವೆಯೇ, ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಾಡು, ಕೃಷಿ, ಅಳಿವೆ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜೀವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ?
ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರ ಬೆಲೆ ಏನು?
ಅಘನಾಶಿನಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ನದಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಿಸಿದರೆ ಉತ್ತರವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಏನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಏನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ? ಅದು ತನ್ನ ಋತುಮಾನಿಕ ಹರಿವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಳಿವೆಯ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ಗಳಿಗೆ, ಮೀನುಗಳಿಗೆ, ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಅಳಿವೆ—ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಜೀವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು. ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಆದಾಯ, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ಗಳು ನೀಡುವ ಪರಿಸರ ಸೇವೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಜನಿ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಳಿದ ಜೀವನೋಪಾಯ, ನದಿಯ ಹೂಳಿನಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ—ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಹಾಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ ನದಿ ತಿರುವಿನ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ “ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದ ನೀರು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬಂದರೆ ಲೆಕ್ಕ ಅಪೂರ್ಣ. ಒಂದು ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ನೀರು ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಮುಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇನ್ನೂ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ
ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನೀರು ಕೇವಲ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಳಿವೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಮೀನು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್, ಚಿಪ್ಪು, ಕೃಷಿ, ಭೂಗರ್ಭಜಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ಅಘನಾಶಿನಿ ಕೇವಲ “ನೀರು ಹರಿಯುವ ನದಿ” ಅಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಸಹಜ ಹರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಪರಿಸರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ನದಿ. ಅದರ ಅಳಿವೆಗೆ ಬರುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗ.
ಆದರೆ ಇದರರ್ಥ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಹಾವೇರಿ, ಗದಗ, ಕೊಪ್ಪಳ ಅಥವಾ ರಾಯಚೂರಿನ ರೈತನಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವೂ ನಿಜ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ: ಆ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಒಂದು ನದಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವಾಗ, ಆ ನದಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ನೀರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕವೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇ?
ಇದೇ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ.
ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ 302 ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು 222 ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ಎಂಬ ಅಂಕಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನದಿ ಎಷ್ಟು ಹರಿಯುತ್ತದೆ? ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ತಲುಪುತ್ತದೆ? ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಉತ್ತರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಲೆಕ್ಕ ಬೇಕು. ಒಂದು ನದಿಯಿಂದ 222 ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ಅಥವಾ 302 ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ತೆಗೆದರೆ, ಅದರ ಕೆಳಭಾಗದ ಅಳಿವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಉಪ್ಪುನೀರು ಎಷ್ಟು ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ? ಮೀನುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಏನು ಪರಿಣಾಮ? ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್ಗಳಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಅಳಿವೆ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಿಹಿನೀರು ಬೇಕು? ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು? ಬೇಸಿಗೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಹರಿವು ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯಬೇಕು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಊಹೆ ಉತ್ತರವಾಗಬಾರದು. ಮಳೆಗಾಲ, ಹಿಂಗಾರು ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳವಾರು ಹರಿವಿನ ದತ್ತಾಂಶವೇ ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನೀರಿನ ನಕ್ಷೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
0 ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ.
ಕಾಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ
ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ
ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್, ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ.