ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಸಿನಿಮಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದೇ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೂ ‘ಸಂದೇಶ’ ಹುಡುಕುವ ನಾವು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ?

| ನಾಗರಾಜ ವೈದ್ಯ

ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ತೆರೆಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪು ಬರೆದುಬಿಡುವುದು ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಟ್ರೇಲರ್ ಬಂತು, ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಆಘಾತ ಕೊಟ್ಟವು, ನಾಯಕನ ವರ್ತನೆ ಅತಿರೇಕವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ತಕ್ಷಣ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು: “ಇದು ಕೆಟ್ಟ ಸಿನಿಮಾ”, “ಯುವಜನರನ್ನು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ”, “ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲ.” ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಲ್ಲೋಣ. ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊಟ್ಟವರು ಯಾರು?

ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಜನರು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ನಾಯಕನನ್ನು ನೋಡಿ ಯುವಕರು ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಬೇಕು, ಖಳನಾಯಕನನ್ನು ನೋಡಿ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು, ಪ್ರೇಮಕಥೆ ನೋಡಿದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕು, ಹಿಂಸೆಯ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದರೆ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಬೇಕು, ಹಣದ ಕಥೆ ನೋಡಿದರೆ ಹಣದ ಹಿಂದೆ ಓಡಬಾರದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಗಿಬಿಟ್ಟರೆ ಸಿನಿಮಾ ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಯ ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತರಗತಿ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಾವು ಅಂಥ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೇನಾ? ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ಬದಲಾಗುವಷ್ಟು ನಮ್ಮ ವಿವೇಕ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆಯೇ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೋ, ನಮ್ಮನ್ನೇ ನಾವು ಒಮ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೋ?

ಕೊರೊನಾ ಬಂದಾಗ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಸಾವಿನ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದೆವು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದೆವು, ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ಗಾಗಿ ಜನ ಪರದಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದೆವು, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಬೆಲೆ, ಆರೋಗ್ಯದ ಬೆಲೆ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಲೆ, ಸಮಯದ ಬೆಲೆ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಂಕಷ್ಟದ ಆ ದಿನಗಳು ಕಳೆದುಹೋದ ನಂತರವೂ ಮನುಷ್ಯನ ದುರಾಸೆ, ದ್ವೇಷ, ಅಸಹನೆ, ಅತಿಯಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಹಾದಿಗೇ ಮರಳಿದವು. ಅಂಥ ನಾವು ಒಂದು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಸಿಗರೇಟ್ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ, ಗನ್ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ “ಯುವಜನತೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಆತಂಕಪಡುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಲ್ಲವೇ?

ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ತರಗತಿಯೇ?

ಸಿನಿಮಾ ಮೂಲತಃ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಕಲೆ. ಅದು ಮನರಂಜನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಹೌದು, ಕಲ್ಪನೆಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಹೌದು, ಮನುಷ್ಯನ ಅನುಭವವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಹೌದು. ನಾವು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗದ, ಅನುಭವಿಸಲಾಗದ, ಬಹುಶಃ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೆರೆ ಮೇಲೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿದೆ. ನಾವು ಹಾರುವ ಕಾರು ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ, ಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಕೊಲೆಗಾರನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ, ಕಳ್ಳನ ಜೊತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್‌ನ ಜೀವನ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಜನಾಗುತ್ತೇವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಯುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತೇವೆ.

ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾವು ನಿಜ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿನಿಮಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಏಕೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಅಪಮಾದರಿ ಎಂದು ಅಳೆಯಬೇಕು? ಒಬ್ಬ ಪಾತ್ರ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥವೇ? ಒಬ್ಬ ಕೊಲೆಗಾರನ ಕಥೆ ಹೇಳಿದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥವೇ? ಒಬ್ಬ ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಕಥೆ ತೋರಿಸಿದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥವೇ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ದಿ ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್, ಸ್ಕಾರ್ಫೇಸ್, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್, ಜೋಕರ್ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಕಲೆಗೇ ಹಾಕುವ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮಿತಿ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪು; ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದರ್ಥವೂ ಅಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆ, ಭಾವನೆ, ಭಾಷೆ, ಉಡುಗೆ, ನಾಯಕನ ಕುರಿತ ಕಲ್ಪನೆ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಪಾತ್ರನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವನಂತೆಯೇ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸರಳೀಕರಣ. ಮನುಷ್ಯನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಿನಿಮಾ ಒಂದೇ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಈಗ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳವರೆಗೂ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಸೇರಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು

ಚಿತ್ರಚೈತ್ರ: ಚಿತ್ರ ಮುಗಿದರೂ ಮುಗಿಯದ ಪಾತ್ರಗಳು!

ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಾಧಕರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ ಪೊರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ!

ಭೇಡ್ತಿ - ಅಘನಾಶಿನಿ — ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ನದಿ ಏನನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ?

ನದಿ ತಿರುವಿನ ಉಮೇದಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರೇ ಹೇಳಿ; ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ನೀರು ಯಾರದ್ದು?

ಫ್ರೈಬರ್ಗ್ ಮಿನ್ಸ್ಟರ್: ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡದವರಿಗೆ ಕಲೆಯಲ್ಲೇ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟ ಶಿಲ್ಪಿ!

ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ಏನು?

ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಕೇವಲ “ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂದೇಶ ಕೊಡುವ ಸಾಧನ” ಎಂದು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕದ American Film Institute ತನ್ನದೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಕಲಾರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಕಥನವು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕಥೆ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಅದರ ನೈತಿಕ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಒಂದು ಕಲೆ, ಒಂದು ಕಥನ, ಒಂದು ಅನುಭವ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಬ್ರಿಟನ್‌ನ British Film Institute ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲೂ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗಗಳಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಭವವೂ ಹುಟ್ಟಬಹುದು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ “ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ”ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: ಸಿನಿಮಾ ಕೇವಲ ಉಪದೇಶವಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಖಾಲಿ ಮನರಂಜನೆಯೂ ಅಲ್ಲ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಸಿನಿಮಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಅಂದರೆ “ಸಿನಿಮಾಗೆ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇರಬೇಕು” ಎನ್ನುವ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಕೇವಲ ಉಪದೇಶದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದೂ ಸಿನಿಮಾ ಕಲೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಿನಿಮಾ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ನಗಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಅಸಹ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಕೋಪ ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಹೇಳದೆ, ಕೇವಲ ನಮ್ಮನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಅದು ಕೂಡ ಸಿನಿಮಾದ ಕೆಲಸವೇ.

ಸಿನಿಮಾಗೆ ಇರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು?

ಹಾಗಾದರೆ ಸಿನಿಮಾಗೆ ಯಾವುದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇಲ್ಲವೇ? ಖಂಡಿತ ಇದೆ. “ಸಿನಿಮಾ ಮನರಂಜನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಏನು ತೋರಿಸಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ತಪ್ಪು. ಸಿನಿಮಾ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಾಧ್ಯಮ. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸಿನಿಮಾ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಜನರ ಸಮಾಜದ ಕುರಿತ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಅರ್ಥ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಮಕ್ಕಳೇ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಡಿ” ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮಗುವೆಂದು ಭಾವಿಸದಿರುವುದೂ ಹೌದು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸಿನಿಮಾ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೌದು. ಸಿನಿಮಾ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಒಬ್ಬ ಅಪರಾಧಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಒಬ್ಬ ಕೆಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಬಹುದು; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಕನಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ಅವನು ಮುಂದಿನ ದಿನ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನೇ ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ತುದಿಯಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. “ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ಯಾರ ಮೇಲೂ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಭಾವ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ. ಪ್ರಭಾವ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯ. ಅನುಕರಣ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆ ಬಾಲಿಶ ನೈತಿಕ ಕೋಪದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಗಂಭೀರ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯುವಕರು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯ

“ಯುವಜನತೆ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ” ಎನ್ನುವ ವಾದ ಕೇಳಲು ಬಹಳ ಬಲವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಯುವಕನ ವರ್ತನೆಗೆ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ, ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರ ಬಳಗ, ಅವನು ಬೆಳೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಅವನ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನ ನೋಡುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಷಯ—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಯುವಕನ ನೈತಿಕತೆ ಕುಸಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿ ನೋಡುವ ವಿಧಾನ.

ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇದೆ. ನಿಜವಾದ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಿತ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನಾವು ಒಂದೇ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನಟ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹೊಡೆದ ದೃಶ್ಯ ನೋಡಿ “ಯುವಕರು ಹಾಳಾಗುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಕಳವಳಪಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಹಿಂಸೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ದ್ವೇಷದ ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಅವಮಾನಿಸುವ ವಿಷಯಗಳು, ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳು, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಚಾಲೆಂಜ್‌ಗಳು, ಜೂಜಿನ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ವಿಷಯಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಮುಂದೆ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ನಮ್ಮ ಕಳವಳ ಎಲ್ಲಿದೆ? ನೈಜ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ನೇರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೇ ಇವೆ.

ಅಂದರೆ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, ನಾವು ತಪ್ಪು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೈತಿಕ ಕೋಪವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಸುಲಭವಾದ ಗುರಿ. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಅದರ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿನಿಮಾಗೆ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವುದೂ ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸಿನಿಮಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡವು. ಆ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾದ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಒಂದು ನೆಪ ಮಾತ್ರ

ಈ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅವಕಾಶ. ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರದ ಟ್ರೇಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶ್‌ ಅವರನ್ನು ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ, ಹಿಂಸೆ, ದ್ರೋಹ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯ ವಾತಾವರಣದ ಕಥೆಯೊಳಗೆ ನೋಡಬಹುದು. ಟ್ರೇಲರ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೂ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ—ಕೆಲವರಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳು ಇಷ್ಟವಾಗಿವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಸರಳ ಸಂಗತಿ ಮರೆಯಬಾರದು. ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಚಿತ್ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26ರಂದು ತೆರೆಗೆ ಬರಲಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಟ್ರೇಲರ್‌ನ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ “ಇದು ಕೆಟ್ಟ ಸಿನಿಮಾ” ಅಥವಾ “ಇದು ಯುವಕರನ್ನು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಪೂರ್ವತೀರ್ಪು. ಟ್ರೇಲರ್‌ನ ಕೆಲಸವೇ ಸಿನಿಮಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಅಲ್ಲ; ಕುತೂಹಲ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು, ವಾತಾವರಣ ತೋರಿಸುವುದು, ಪಾತ್ರಗಳ ಒಂದು ನೋಟ ನೀಡುವುದು. ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡದೆ ಅದರ ಕಥೆ, ಉದ್ದೇಶ, ಪಾತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ?

ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗನ್ನು ಕೇಳಲೇಬೇಕು. ಕಥೆ ಹೇಗಿದೆ? ಪಾತ್ರಗಳು ಆಳವಾಗಿವೆಯೇ? ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕಥೆಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯೇ? ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆಯೇ? ನಾಯಕನನ್ನು ಕೇವಲ ಆರಾಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅವನ ಪಾತ್ರದ ಒಳಗಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ? ನಿರ್ದೇಶನ, ಅಭಿನಯ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಗೀತ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ ಹೇಗಿವೆ? ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮೂರ್ಖನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗ ಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ? ಇವು ಸಿನಿಮಾವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. “ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂದೇಶ ಇದೆಯೇ?” ಎನ್ನುವುದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಬಾರದು.

ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ನಾವು ಬದುಕಲಾಗದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕುವುದು

ನಾವು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಓಡಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ನಗರವನ್ನು ಆಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ರಾಜನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಆಗಬಹುದು. ಸಾವಿರ ಜನರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಒಂದು ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಜನರನ್ನು ಕೆಡವಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಅದರ ಅರ್ಥ ನಾವು ಆ ಬದುಕನ್ನು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಹೊರಟಿದ್ದೇವೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ನಮಗೆ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಬದುಕನ್ನು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ವಾಸ್ತವದ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ಕಲ್ಪನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಒತ್ತಿಹಾಕಿರುವ ಆಸೆಗಳ ದೃಶ್ಯರೂಪ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಭಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ನಾವು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ಖಳನಾಯಕನಾಗಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಕೊಲೆಗಾರನ ಕಥೆ ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ಕೊಲೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್‌ನ ಜೀವನ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಕಲೆ ನಮಗೆ ಅನುಭವಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ತೀರ್ಮಾನಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಮ್ಮದೇ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ನಮಗೆ “ನೀವು ಹೀಗೆ ಬದುಕಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿನಿಮಾ ಹೇಳುವುದು ಒಂದೇ: “ನೋಡು, ಇಂಥ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಇರಬಹುದು.” ಆ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಏನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಅನುಭವ, ನಮ್ಮ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬನೇ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬರಬಹುದು. ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅದು ಮನರಂಜನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅದು ಕಲೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅದು ಬೇಸರ. ಸಿನಿಮಾ ಒಂದೇ; ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಒಂದಲ್ಲ.

ಯಶ್ ಹೇಳಿದ “ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ” ಎನ್ನುವ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ

ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟ್ರೇಲರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಶ್ ಸಿನಿಮಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ “ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ” ಎಂದು ನೋಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರದ ಮಾತು ಎಂದು ಬದಿಗಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿರುವ “ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗಬೇಕು, ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಬೇಕು” ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥದ ಮಾತನ್ನು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಸಿನಿಮಾ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕಥೆ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ನಾಯಕನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಖಳನಾಯಕನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಆದರೆ ನಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೆಲವು ಮಾನದಂಡಗಳು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿವೆ. ನಾಯಕ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರಬೇಕು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಕೆಟ್ಟವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಬೇಕು, ಕುಟುಂಬದ ಮೌಲ್ಯ ಉಳಿಯಬೇಕು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರುವಾಗ ಒಂದು “ಮೆಸೇಜ್” ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು. ಇದು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನ. ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ವಿಧಾನವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವಷ್ಟೇ, ಒಂದು ಕಥೆ ತನ್ನನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸದೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಹಕ್ಕು ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇದೆ.

ನಾವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಯಾವಾಗ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇವೆ? ಒಬ್ಬ 25 ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅವನಿಗೆ ನಾಯಕನ ಸ್ಟೈಲ್ ಇಷ್ಟವಾಗಬಹುದು, ಅವನ ಶಕ್ತಿ ಇಷ್ಟವಾಗಬಹುದು, ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇಷ್ಟವಾಗಬಹುದು, ಸಿನಿಮಾದ ಕತ್ತಲೆಯ ಜಗತ್ತು ಇಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನು ಮುಂದಿನ ದಿನ ಅದೇ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ಆಯ್ಕೆ. ಒಂದು ಹಾಡು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಗಾಯಕನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಜಕೀಯ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕಳ್ಳನ ಕಥೆ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕಳ್ಳರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ಯುವಕರು ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಆಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯ ಎಷ್ಟು ಸರಳ?

ಸಂದೇಶ ಇರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳೂ ಬೇಕು. ಸಂದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೂ ಜಾಗ ಬೇಕು

ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಗೂ ಹೋಗಬಾರದು. “ಸಿನಿಮಾ ಮನರಂಜನೆ ಮಾತ್ರ, ಆದ್ದರಿಂದ ಏನು ತೋರಿಸಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ತಪ್ಪು. ಉತ್ತಮ ಸಿನಿಮಾ ಮನರಂಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬಹುದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ತೋರಿಸಬಹುದು, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು, ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಬಹುದು, ಯುದ್ಧದ ಭೀಕರತೆ ತೋರಿಸಬಹುದು, ಮನುಷ್ಯನ ಒಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡಬಹುದು. ಅಂಥ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಬೇಕು. ಸಂದೇಶವಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳೂ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಸಂದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೂ ಜಾಗ ಇರಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಲೆ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಹೀರಾತು ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿ ಹಾಡಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ ಅನುಸರಿಸಿ” ಎಂದು ಬರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯದ ನಂತರ “ಹಿಂಸೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು” ಎಂದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಖಳನಾಯಕನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಮಕ್ಕಳೇ, ಇವನಂತೆ ಆಗಬೇಡಿ” ಎನ್ನಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ತಲೆ ಇದೆ, ವಿವೇಕ ಇದೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿವೆ. ಅವನಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದೊಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದನ ಕೆಲಸ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು; ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕೆಲಸ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಒಪ್ಪುವುದು ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು.

ಸಿನಿಮಾ ನೈತಿಕ ಪಾಠ ಹೇಳಬೇಕೆಂಬ ಒತ್ತಡವೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ತುಂಬಾ ಸಂದೇಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ “ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಸಂದೇಶ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ “ಏನು ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿದೆ?” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಸೆ ಇದ್ದರೆ “ಯುವಕರನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ, ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ “ಮಾಸ್ ಸಿನಿಮಾ ಅಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ನಾಯಕನನ್ನು ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರೆ “ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ, ನಾಯಕನನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರೆ “ಹಳೆಯ ಮಾದರಿ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಒಳ್ಳೆಯದೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದೋ? ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಹೇಳೋಣ

ಇದು ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಈಗಲೇ ಹೊಗಳುವ ಲೇಖನವಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಅಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೆಟ್ಟ ಸಿನಿಮಾ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದು ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಕಥೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬೇಕು. ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಕರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬೇಕು. ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ರೋಮಾಂಚನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ಯುವಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳುವ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಇದ್ದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು. ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಿನಿಮಾ, ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಅಭಿಮಾನಿ—ಯಾರೂ ಮೀರಿದವರಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಸಿನಿಮಾ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದರ ಟ್ರೇಲರ್ ನೋಡಿ “ಇದು ಯುವಕರನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವುದು ಸಿನಿಮಾ ವಿಮರ್ಶೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಭಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಟ್ರೇಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಿನಿಮಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆ, ಪಾತ್ರಗಳು, ಸಂದರ್ಭ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾತನಾಡೋಣ. ಆಗ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೆ ಹೊಗಳೋಣ, ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಟೀಕಿಸೋಣ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅದರ ಮೇಲೆ ನೈತಿಕ ತೀರ್ಪಿನ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತುವುದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೂ, ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೂ ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ.

ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಟಾಕ್ಸಿಕ್‌ನದ್ದಲ್ಲ. ನಾಳೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿನಿಮಾ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ನಾಯಕ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿರಬಹುದು, ಹಿಂಸೆ ಇರಬಹುದು, ಸಂಬಂಧಗಳ ಗೊಂದಲ ಇರಬಹುದು, ಸಮಾಜ ಒಪ್ಪದ ಬದುಕು ಇರಬಹುದು. ಆಗಲೂ ಇದೇ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. “ಸಿನಿಮಾ ಯುವಕರನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುವ ವಾದ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಒಂದು ನೆಪ ಮಾತ್ರ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ—ನಾವು ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಕಲಾರೂಪವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿನಿಮಾದಿಂದಲೂ ಜೀವನದ ಪಾಠ ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಕೊರೊನಾ ಬಂದು ಸಾವನ್ನು ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ವೇಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಮನುಷ್ಯ, ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನೊಬ್ಬ ಹೇಳಿದ ಡೈಲಾಗ್ ಕೇಳಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮದೇ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಭ್ರಮೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಮ್ಮ ಗುರು ಅಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾ ನಮ್ಮ ಶತ್ರುವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇರದ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಬದುಕಲಾಗದ ಒಂದು ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಗಂಟೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಭಾರವನ್ನು ಮರೆಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಸಿನಿಮಾ ನಮಗೆ ಏನಾದರೂ ಕಲಿಸಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಿನಿಮಾಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ಮನರಂಜಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೂ ಸಿನಿಮಾದ ಮೌಲ್ಯವೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ಕೊಡಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಸಿನಿಮಾ ನೋಡೋಣ. ನಂತರ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದೋ ಕೆಟ್ಟದ್ದೋ ಹೇಳೋಣ. “ಸಂದೇಶ ಎಲ್ಲಿದೆ?” ಎಂದು ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳೋಣ—“ಸಿನಿಮಾ ನನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು?” ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿನಿಮಾದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಇರಬೇಕೆಂಬುದಿಲ್ಲ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿನಿಮಾ ಕೊಟ್ಟ ಅನುಭವವೇ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥ.

ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೊಂದು ಕಠಿಣ ಸತ್ಯವೂ ಇದೆ: ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿಕೊಂಡು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಷ್ಟು ನಾವು ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲು ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮನ್ನೇ ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.